Kategorie
Piotr Wilkin

Stan wyjątkowy

Suwerenem jest ten, kto decyduje o stanie wyjątku – Carl Schmitt. A więc mamy to. Zgodnie z moimi przewidywaniami – i wbrew sceptykom, który twierdzili, że Tusk się na to nigdy nie zdecyduje – władza dokonała siłowego przejęcia Trybunału Konstytucyjnego. Towarzyszyły temu jakieś didaskalia i pisma, ale powiedzmy sobie szczerze – tym się absolutnie nikt nie przejmuje. Zwolennicy rządu kupią dowolne pismo, choćby było na nim napisane w ramach uzasadnienia „Lorem ipsum”, dla przeciwników to i tak b… https://www.ilintar.org/blog/6ae4ec3e91d6148f6e144575

Suwerenem jest ten, kto decyduje o stanie wyjątku – Carl Schmitt

A więc mamy to. Zgodnie z moimi przewidywaniami – i wbrew sceptykom, który twierdzili, że Tusk się na to nigdy nie zdecyduje – władza dokonała siłowego przejęcia Trybunału Konstytucyjnego. Towarzyszyły temu jakieś didaskalia i pisma, ale powiedzmy sobie szczerze – tym się absolutnie nikt nie przejmuje. Zwolennicy rządu kupią dowolne pismo, choćby było na nim napisane w ramach uzasadnienia "Lorem ipsum", dla przeciwników to i tak będzie zamach stanu, dyktatura i Białoruś. A ci, którzy stoją z boku, jak ja, wzruszą tylko ramionami i powiedzą, że dokładnie tego należało się spodziewać.

Od jakiegoś czasu bowiem prawica podczas swoich rządów (i to nie tylko w Polsce) zaczęła stosować bezczelną zasadę rodem z teorii gier, tzn. strategię pasożyta. O co chodzi w tej strategii? Zacznijmy od podstaw, od tzw. "dylematu więźnia". Mamy dwóch więźniów – X i Y. Każdy z nich dostanie tylko rok więzienia, jeśli doniesie na drugiego, 3 lata więzienia, jeśli żaden na drugiego nie doniesie, 5 lat więzienia, jeśli obaj doniosą na siebie i 10 lat więzienia, ktoś nie doniesie, a na niego doniosą. Równowagą Nasha w tej grze jest stan, gdzie obaj więźniowie donoszą – bo w stanie, w którym żaden nie donosi, każdemu indywidualnie opłaca się donieść na drugiego. Przy braku jakiejkolwiek innej koordynacji – kończy się to stanem równowagi, w którym obaj donoszą.

Oczywiście kluczowe w tym wszystkim jest sformułowanie "przy braku jakiejkolwiek koordynacji". W przypadku sytuacji społecznych nie mamy do czynienia ze zwykłą teorią gier, tylko tzw. teorią gier iterowanych (czasem mówi się też o ewolucyjnej teorii gier jako o wariancie, który zajmuje się teorią gier w odniesieniu do doboru populacyjnego). W grach iterowanych mamy do czynienia z sytuacją, gdzie dana gra powtarza się wielokrotnie i świadomość tego, że druga strona będzie znała reakcję może modyfikować wyniki. Co więcej, możemy mieć do czynienia z czynnikami zewnętrznymi sztucznie zmieniającymi wynik gry (albo, jak się mówi w teorii gier – wypłatę). Przykładowo, mafia może ścigać swoich członków, którzy donoszą na innych członków mafii, co może zmienić kalkulacje uczestników gry w dylemacie więźnia. Zostawmy jednak kwestię zewnętrznych czynników na boku i skupmy się na polityce.

Otóż jedną z podstawowych strategii w iterowanej teorii gier to tzw. strategia "wet za wet". Jest to realizacja starej biblijnej reguły "oko za oko, ząb za ząb". Ma ona zastosowanie właśnie w grach o takim schemacie wypłat, jak "dylemat więźnia" – czyli takich, gdzie obu stronom długofalowo opłaca się współpracować, ale jednorazowo każdej ze stron opłaca się zdradzić. Otóż dopóki druga strona współpracuje, my też współpracujemy. Jeśli jednak druga strona przestanie współpracować, my również przestajemy. Zatem tylko przez jedną rundę rozgrywki druga strona czerpie zyski z nierówności. Druga strona ma możliwość powrotu do strategii współpracy – ale w tym celu to ona musi raz zostać "frajerem", "grając" opcję porozumiewawczą ze świadomością, że druga strona zagra opcję eksploatacyjną i powrót do współpracy będzie możliwy dopiero w kolejnej rundzie.

To wszystko są proste historyjki rodem z podstawowego podręcznika teorii gier, ale aby wrócić do zasady pasożyta, musimy na chwilę przeskoczyć do jej ewolucyjnej wersji. W ewolucyjnej teorii gier "grają" całe populacje (bądź pule genowe), więc mamy tutaj nieco więcej możliwości. W szczególności, sytuację, gdzie pewien gatunek permanentnie wykorzystuje sytuację nierównowagi na swoją korzyść nazywamy właśnie strategią pasożytniczą. To przekłada się na analizę stosunków społecznych wtedy, gdy ewolucyjną teorię gier zaaplikujemy do stron, partii czy formacji na scenie politycznej. W naszych okolicznościach (nie tylko w Polsce, ale także w USA, skąd czerpiemy dużo politycznych wzorców) mamy do czynienia z narastającą tendencją prawicy do pasożytowania na dotychczasowych regułach gry.

To pasożytowanie oczywiście działa przy pewnych założeniach. Tym założeniem jest właśnie to, że druga strona nie będzie stosować strategii "wet za wet". Innymi słowy – nie odwinie się, nie zagra brudno, nie złamie prawa. W ten sposób można cały czas zdobywać oraz cementować przewagę – łamiąc prawo wtedy, kiedy "nasi" są u władzy, domagając się przestrzegania prawa wtedy, kiedy przejmują je "tamci". Idealnej ilustracji dostarcza sytuacja z USA, gdzie Republikanie najpierw odmówili rozpatrywania nominacji do Sądu Najwyższego, gdy prezydentem był Obama – argumentując, że nominacje nie powinny być rozpatrywane w roku wyborczym, kiedy ustępuje prezydent – po czym błyskawicznie przepchnęli nominację zastępczyni dla zmarłej liberalnej sędzi Ruth Bader Ginsburg tuż przed wyborami (które zresztą przegrali).

Podobnie u nas grał PiS – najpierw (pod pretekstem obrony TK przed nielegalnym manewrem PO, która chciała "zaklepać" sobie na zapas miejsca w Trybunale) przejmując z pomocą prezydenta Dudy Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjnym (co stwierdził jeszcze TK, którego wyroku PiS postanowił "nie wydrukować") manewrem, a potem dokonując szeregu niekonstytucyjnych zmian mających cementować ich władzę (np. próbując zabetonować kontrolę nad prokuraturą czy nad Sądem Najwyższym, który "wyczyścił" wstawiając ich w całości swoich nominatów z pomocą równie niekonstytucyjnie przejętej Krajowej Rady Sądownictwa). Wszystko to było dokonywane przy założeniu, że jakikolwiek liberalny rząd nie odważy się tych zmian w podobny sposób odkręcić – że wystarczy zakrzyknąć "hola, tak nie wolno, praworządność, zasady", a Tusk, czy ktokolwiek by rządził nie-prawicowym rządem, natychmiast zatrzyma swoje działania i przyklepie przejęcie państwowych instytucji.

Tyle tylko, że Tusk przejmował władzę już bogatszy o doświadczenie wielu krajów, którzy doświadczyli piękna "nieliberalnej demokracji" – na czele z Węgrami. I wiedział, że nie może sobie na taką bezczynność pozwolić. Mieliśmy zatem "demokrację walczącą", która objawiła się przy okazji przejęcia TVP S. A. (w likwidacji). Tusk na tym poprzestał, bo liczył, że po wyborach prezydenckich, z zaprzyjaźnionym prezydentem, dokończy sprzątania lege artis. Pech chciał, że KO wybory prezydenckie przegrała, a wygrał kandydat prawicy. Który, nie bacząc na konstytucyjną pozycję prezydenta w kohabitacji (celowo w Polsce osłabioną przecież w konstytucji po wybrykach Wałęsy), postanowił grać dokładnie tymi samymi kartami pt. "będę bezczelnie łamał zasady i co mi zrobicie?", odmawiając zaprzysiężenia zupełnie tym razem legalnie i bez naginania żadnych reguł wybranych przez Sejm sędziów TK.

I tak dochodzimy do dzisiejszej sytuacji. Komentując mój wpis o "krótkiej pałce", część komentatorów pisała mi, że to zbędne rozważania, bo Tusk nigdy się na "opcję siłową" nie zdecyduje. Dla mnie jednak wszystko właśnie na takową wskazywało. Tusk nauczył się już, chociażby na casusie Trumpa, że wyborcy mogą wybaczyć bardzo dużo, ale nie wybaczają jednego – braku sprawczości. Dlatego nie mógł się cofnąć, tym bardziej, że to on właśnie decyduje o Schmittowskim "stanie wyjątkowym" – kontroluje policję i inne służby. Nawrocki może być formalnie "głównodowodzącym sił zbrojnych", ale w praktyce nie jest władny rozkazywać nikomu – co czyni go stroną słabszą w tego typu konfrontacji. Może oczywiście wezwać do wsparcia naród, ale powiedzmy sobie szczerze – jeśli władza PiS ignorowała protesty dziesiątek tysięcy ludzi w sprawie sądownictwa, a nawet blisko miliona w szczytowym momencie Marszu Kobiet, to poprzeczka jest zawieszona wysoko. A jakoś nie podejrzewam, żeby setki tysięcy zwolenników opozycji ruszyło na Warszawę protestować za Bogdana Święczkowskiego.

Podsumowując: uważam, że dopiero teraz – kiedy obie strony przekonały się nawzajem, że druga jest zdolna do rozwiązań siłowych i zmian dokonywanych "na rympał", możemy zacząć rozmawiać o resecie. Znamienne jest zresztą, że "fałszywy państwowiec" Krzysztof Bosak najpierw domagał się resetu, a dziś ruszył w proteście na Szucha – próżno go było jednak szukać wśród protestujących przeciw zagrabianiu państwa przez PiS. Taka jest bowiem wizja, do której przyzwyczaiła się prawica – kompromis tak, ale tylko wtedy, kiedy my jesteśmy u władzy i na naszych zasadach. Taki, żeby rzeczywiście trzeba było się dogadać – o, co to, to nie. Dlatego paradoksalnie dzisiejsza "akcja pod Trybunałem" może zadziałać trzeźwiąco – i na wyborców, którzy wreszcie będą mogli zobaczyć, kto czego naprawdę broni, i na polityków, którzy może przestaną się bawić w głupie gry po to, żeby wygrywać głupie nagrody.

A jak nie, to będzie Braun, a po nim Putin. Czego wszystkim Państwu serdecznie nie życzę.

Agregator RSS's avatar

Autor: Agregator RSS

BOT serwujący zawartość wybranych kanałów RSS

Dodaj komentarz